• Home
• nieuws
• Opiniestukken

• nieuws
  • Nieuwsberichten
  • Opiniestukken
• doe mee
  • Word lid
  • Vacatures
  • Steun Groen
  • Agenda
  • Leden
  • Lees mee
  • Eurocratisch zakwoordenboek
• Onze mensen
  • Partij
  • Provincieraden
  • Parlementsleden
  • Jong Groen
  • In je buurt
  • De Europese Groene Partij
  • Groen Plus
  • Rouwregister - Willy Minnebo
• ideeën
  • Programma
  • Standpunten
  • Geschiedenis
  • Dossiers
  • Vraag en antwoord
• Partij
  • Contact
  • Huisstijl
  • Netwerk
  • Webshop

Pleidooi voor een veelkleurige democratie

'Een strategie die er enkel op gericht zou zijn om ten koste van alles de grootste partij te worden, gaat uit van het eigen gelijk'. Opiniestuk dat op donderdag 31 maart 2005 in De Morgen verscheen.

Het groene voorstel om een lijstenverbinding mogelijk te maken maakt deel uit van een coherente visie. Die gaat ervan uit dat het versterken van de veelkleurigheid en het temperen van een te sterke 'personenpolitiek' sleutels zijn op weg naar een slagkrachtige democratie. En net daarin ligt een van de toekomstgerichte antwoorden op onverschilligheid en verzuring. De uitnodiging aan de andere democratische partijen bestaat erin om over die uitdaging na te denken.

Twee ontwikkelingen in de hedendaagse politiek zijn zorgwekkend: enerzijds het terugschroeven van het ideologische gehalte en anderzijds de toenemende personalisering. Democratie blijft voor ons een 'georganiseerd meningsverschil'. Welke richting we met de maatschappij uit willen is een kwestie van keuzes maken, niet een louter technisch probleem, en ook niet de simpele optelsom van individuele voorkeuren. Een democratische samenleving moet ook collectieve belangen als rechtvaardigheid en duurzaamheid bewaken. Dat er verschillende visies op de gewenste maatschappij mogelijk zijn, is een meerwaarde. De grote rijkdom aan ideologische tradities is geen hinderpaal, maar een troef. Ze beschermt immers tegen het grote gelijk van de zuivere macht om de macht, en tegelijk tegen de willekeur van onbeperkt nastreven van het individuele belang.

De voorbije jaren was de druk groot om die verworvenheden op te geven. Partijen leken soms meer op concerns dan op inhoudelijke spelers. Als burger zag je een aantal politieke formaties die zich schijnbaar in de eerste plaats lieten leiden door de drang om de grootste te zijn. Verschillen tussen die formaties waren vaak nauwelijks waarneembaar. Verschillen tussen de individuen binnen zo'n formatie daarentegen des te meer. De grote formaties leken zo enkel een vehikel om individuele politici verkozen te krijgen. Dat leidde tot een erosie van wat politiek zou moeten zijn. Het recente voorstel om de lijststem af te schaffen versterkt nog eens de trend dat het enkel over individuen gaat, die zichzelf mediatiek moeten weten te presenteren, en niet meer om groepen mensen die een inhoudelijk verhaal willen verdedigen naast, met en soms tegen anderen.

Het is hoopgevend dat verschillende partijen hebben aangekondigd ideologische congressen te gaan organiseren. Dat men een beetje weg wil van het te grote showgehalte is eveneens positief. De aangekondigde 'nieuwe zakelijkheid' mag er echter niet toe leiden dat het inhoudelijke debat tussen partijen wordt afgebouwd. Wij hopen dat de verschillende partijen nu net de kans zouden grijpen om een veelkleurige en 'partijdige' democratie te versterken. Achterkamerafspraken als het zwijgakkoord in het Vlaams Parlement, of de recente voorstellen voor de wijziging van het gemeentelijk kiesdecreet wijzen spijtig genoeg de andere richting uit.

Het groene voorstel om een lijstenverbinding mogelijk te maken is een voorstel dat niet alleen staat. Er zou evenzeer sprake moeten zijn van meer evenredigheid en het behoud van een zeker gewicht voor de lijststem. De lijstenverbinding gaat ervan uit dat partijen zich afzonderlijk, met hun verschillend inhoudelijk programma aan de kiezer presenteren. Als burger krijg je verschillende maatschappijprojecten voorgeschoteld. Veelkleurigheid verdedigen gaat niet uit van het grote gelijk, integendeel. Een strategie die er enkel op gericht zou zijn om ten koste van alles de grootste partij te zijn, in een tweestromenlandschap, doet dat veel meer. Het enige doel van de politiek is dan immers de machtsuitoefening, en niet het nadenken over de gewenste ontwikkeling van de maatschappij. Dat je als kiezer kunt kiezen tussen het groene, rode, blauwe, oranje... project en niet enkel tussen individuen die namens jou zullen besturen en die ook namens jou de maatschappelijke keuzes zullen maken, is een ongelooflijke meerwaarde die we niet mogen opgeven.

Die meerwaarde vertaalt zich ook in electorale termen. Alle democratische partijen moeten samen nadenken over een strategie tegen de toenemende verrechtsing. Enkel het diaboliseren van extreem-rechts volstaat niet, we zullen ook met sterke inhoudelijke voorstellen mensen moeten kunnen werven voor een ander maatschappelijk project. De boodschap dat er niet te veel discussie moet zijn, maar enkel 'goed bestuur' volstaat evenmin. Zo verlies je immers elke inhoudelijke bedding, en heeft alleen de 'tegenpartij' nog een schijnbaar inhoudelijk verhaal.

De race om wie de grootste wordt, heeft een hoog spektakelgehalte, maar verdoezelt soms de harde cijfers. Enkel het netto aantal stemmen dat naar die of die kant van het politieke spectrum gaat, bepaalt uiteindelijk of we de verrechtsing kunnen tegengaan. Een lijstenverbinding (afzonderlijk opkomen en tegelijk een afspraak maken over de reststemmen) biedt interessante voordelen. Een groene partij heeft een eigen verhaal, en een eigen potentieel voor dat verhaal. Een rode of blauwe of oranje partij heeft dat ook. Als elke partij voluit het eigen verhaal uitspeelt, kan het eigen potentieel maximaal aangesproken worden en worden kiezers niet door vergrijzing in het politieke centrum weggejaagd naar rechts extremisme.

Tegelijk kunnen partijen onder elkaar een afspraak maken over de reststemmen. Dat in Brussel de Vlaamse partijen onder elkaar afspreken om in verschillende formaties naar de kiezer te gaan, maar tegelijk ook regelen dat hun reststemmen bij de Vlamingen blijven, is perfect verdedigbaar. Zo'n afspraak is niet ondemocratisch, integendeel. In het huidige, niet-evenredig kiesstelsel is elke stem immers ook niet gelijk. De reststemmen gaan veel sneller naar de grote partijen. In gemeenten waar extreem-rechts bijzonder sterk is, en zelfs een absolute meerderheid zou kunnen halen, is er niets ondemocratisch aan een afspraak tussen de democratische partijen om met hun eigen verhaal op te komen, zo maximaal hun eigen potentieel aan te spreken, en tegelijk te voorkomen dat stemmen verdwijnen naar extreem-rechts. Het is ook transparant: de burger weet vooraf waar de reststem naartoe gaat. Het kan een unieke win-winsituatie opleveren die onze democratie hard nodig heeft.

Het groene voorstel is geen pleidooi tot 'terugtrekking', integendeel. We willen net verantwoordelijkheid nemen, binnen het bestuur, of vanuit de oppositie, om op basis van inhoudelijke programma's met anderen goede voorstellen te realiseren en de discussie over de toekomst open te houden. 

Contact: Inge Jooris

Deel