Groen.be - Opiniestukken

Er is meer in het bedrijfsleven dan loonkosten alleen

Mon, 14 Nov 2011 00:00:00 GMT

Mogen we iets meer creativiteit en scherpte vragen in het denken over de competitiviteit van onze economie? Neem nu het debat over de loonkosten. De evolutie van de loonkosten in ons land wordt in het rapport van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB) vergeleken met het gemiddelde van onze drie buurlanden, maar de mate waarin de loonevolutie van elk van die landen doorweegt hangt af van het BBP. De omvang van het Duitse BBP zorgt er met andere woorden voor dat de erg lage lonen in Duitsland zeer sterk doorwegen in het gemiddelde van onze buurlanden. Moeten wij in België de race to the bottom volgens Duits model volgen?

Eerst een gegeven dat nogal eens over het hoofd wordt gezien: de loonkost telt slechts mee voor één derde in de kostprijs van een product. Loonkosten zijn met andere woorden belangrijk, maar de competitiviteit van onze bedrijven wordt hoofdzakelijk door andere factoren bepaald. Vooral de geringe toegevoegde waarde van onze producten, de afhankelijkheid van dure grondstoffen en onze ondermaatse prestaties op het vlak van innovatie spelen ons parten. Onze economie produceert te weinig producten met een hoge toegevoegde waarde. Omdat we weinig meerwaarde creëren, is het aandeel van de kostprijs van de ingevoerde producten die we nodig hebben in ons productieproces relatief groot. De kostprijs van een product in België wordt voor bijna de helft bepaald door invoerprijzen. Met de stijgende grondstoffenprijzen op de wereldmarkt is dat geen goed nieuws.

Volgens cijfers van de Nationale Bank stegen tussen 2000 en 2010 zowel de loonkosten als de kosten voor grondstoffen. De stijging van de loonkosten (32 procent) bleef echter ver onder de stijging van de grondstofkosten (155 procent) en de energiekosten (188 procent). Een efficiënt en duurzaam gebruik van grondstoffen, maar ook de creatie van meer toegevoegde waarde zodat het aandeel van de grondstoffenprijzen in het productieproces zakt, is voor onze bedrijven van groter nut dan een provocatief debat over de loonindexering.

Om meer producten met een hogere toegevoegde waarde te creëren, moeten we onze kenniseconomie versterken. In België bleven de investeringen in onderzoek en ontwikkeling in 2009 op hetzelfde lage peil als het voorgaande jaar, namelijk 1,96 procent van het BNP volgens de berekeningen van de CRB. Onze buurlanden bouwden intussen hun voorsprong verder uit van 2,35 naar 2,47 procent. Ook de inspanningen van werkgevers inzake opleiding van personeel blijven hangen op ongeveer 1,07 procent van de totale loonmassa. De doelstelling die de sociale partners eind jaren negentig overeen kwamen, was 1,90 procent.

Wanneer ons land goed weerstand kon bieden aan de economische recessie van 2009, hebben we dat te danken aan de automatische loonindexering. De koopkracht van de Belgen en de binnenlandse vraag bleven immers op peil en dat was goed nieuws voor onze bedrijven en KMO’s. De automatische loonindexering opblazen draagt vooral bij tot het vergroten van de winstmarges van werkgevers. Om onze economie daadwerkelijk competitiever te maken, zijn andere maatregelen nodig.

Europeaniseer politiek Europa

Fri, 28 Oct 2011 00:00:00 GMT

Door Joschka Fischer, voormalig minister van Buitenlandse Zaken en vicekanselier van Duitsland (1998-2005).

Dat de eurozone centraal staat in de globale financiële crisis verwondert niet. Alleen daar, in het rijk van de belangrijkste munt na de dollar, treft de crisis een zwakke ‘structuur’ in plaats van een staat met echte macht. En die structuur is het vertrouwen van burgers en markten in zijn capaciteit om crisissen op te lossen aan het verkwisten. Ondertussen duwt de crisis het internationale financieel systeem naar de rand van de afgrond.

Met andere woorden, de financiële crisis weerspiegelt een politieke crisis van de eurozone die het bestaan van het hele Europese project bedreigt. U gelooft toch niet dat er nog veel zal overblijven van de gemeenschappelijke markt en van de Europese instellingen en verdragen als de Europese monetaire unie mislukt? We zullen dan zes decennia van succesvolle Europese integratie mogen afschrijven, met onvoorspelbare gevolgen.

Die mislukking zou samenvallen met de opkomst van een nieuwe wereldorde, nu twee eeuwen westerse overheersing op hun einde lopen. Macht en rijkdom verschuiven naar Oost-Aziatische en andere opkomende landen, terwijl Amerika zo zijn eigen problemen heeft en zijn terrein aan het verleggen is van de Atlantische naar de Stille Oceaan. De Europeanen moeten opkomen voor hun belangen, want niemand anders zal dat voor hen doen. Als Europa vandaag zijn eigen lot niet in handen neemt, wordt het de speelbal van nieuwe wereldmachten.

NIET GEBEURD

De oorzaken van de Europese crisis zijn niet drie decennia van neoliberalisme, het uiteenspatten van een door speculatie gevoede zeepbel, het met de voeten treden van de Maastrichtnormen, overmatige schulden of hebzuchtige banken. Hoe belangrijk die factoren ook zijn, het probleem van Europa is niet wat er gebeurd is, maar wat er níét gebeurd is: het creëren van een Europese regering.

Begin jaren 90, toen de meerderheid van de Europese lidstaten beslisten een monetaire unie te vormen met een gemeenschappelijke munt en centrale bank, kreeg het idee van een centrale regering geen steun. Daardoor werd die fase van de bouw van de monetaire unie uitgesteld. Bleef over: een indrukwekkend gebouw, maar zonder stevige fundering om de stabiliteit te verzekeren in tijden van crisis. De monetaire soevereiniteit werd een gemeenschappelijke zaak, maar de macht om ze uit te oefenen bleef steken in de hoofdsteden van de lidstaten.

Men geloofde toen dat geformaliseerde regels - opgelegde limieten voor begrotingstekorten, overheidsschuld en inflatie - zouden volstaan. Dat is een illusie gebleken: mooie principes hebben altijd de steun van de macht nodig, anders doorstaan ze de test van de realiteit niet.
De eurozone, een confederatie van soevereine staten met een gemeenschappelijke munt en gemeenschappelijke uitgangspunten en mechanismen, doorstaat nu die test niet. Ze geeft geen afdoend antwoord op de crisis en verliest het vertrouwen, de belangrijkste troef van eender welke munt.
Tenzij de politieke macht in Europa geëuropeaniseerd wordt, met de huidige confederatie die evolueert naar een federatie, zal de eurozone - en de hele EU - desintegreren. De politieke, economische en financiële kosten zouden niet te overzien zijn. Dat de hele wereld vreest voor een ineenstorting van de EU is geen wonder.

Pakt men daarentegen het politieke tekort van de muntunie aan, eerst door een budgettaire unie op te richten (met een gemeenschappelijke begroting en gemeenschappelijke aansprakelijkheid), dan pas wordt een echte politieke federatie mogelijk. Voor alle duidelijkheid: alles wat minder is dan een Verenigde Staten van Europa zal niet machtig genoeg zijn om de ramp af te wenden.

Of we het graag hebben of niet, de eurozone zal moeten optreden als de voorhoede van de EU. De EU in haar geheel, met 27 lidstaten, zal de politieke eenmaking willen noch kunnen versnellen. Jammer genoeg is er geen unanieme steun voor de nodige Europese verdragswijzigingen. Wat moet er dan gebeuren?

ERFZONDE

De Europeanen hebben beslissende vooruitgang geboekt buiten het bestek van de Europese verdragen (maar heel erg naar het Europese gedachtegoed) toen ze het eens raakten hun grenzen te openen met het zogenaamde Schengenakkoord, dat vandaag deel uitmaakt van de verdragen. Steunend op die geslaagde ervaring moet de eurozone de erfzonde van de EU vermijden: ze mag geen supranationale structuur creëren die democratische legitimiteit ontbeert.

De eurozone heeft een regering nodig die, zoals de zaken er nu voor staan, alleen kan bestaan uit de respectieve staatshoofden en regeringsleiders - een ontwikkeling die al begonnen is. En omdat er geen budgettaire unie mogelijk is zonder een gemeenschappelijk begrotingsbeleid, kan niets beslist worden zonder de parlementen van de lidstaten. Dat betekent dat er ook een ‘Europese Kamer’ nodig is, samengesteld uit de leiders van de nationale parlementen.

Aanvankelijk kan zo’n Kamer raadgevend zijn, waarbij de nationale parlementen hun bevoegdheden behouden. Later, op basis van een intergouvernementeel verdrag, moet ze een heus orgaan zijn voor parlementaire controle en beslissingen, dat bestaat uit afgevaardigden van de nationale parlementen. Omdat zo’n verdrag een grote overdracht van soevereiniteit aan Europese intergouvernementele instellingen zou inhouden, moet het gelegitimeerd worden door de bevolking via referenda in alle lidstaten, (vooral) Duitsland inbegrepen.

Belangrijke kwesties zoals gemeenschappelijk beleid voor economische stabiliteit en het bevorderen van de economische groei worden daarmee niet aangesneden. Maar als we iets geleerd hebben van deze crisis, is het dat je zulke kwesties niet eens kunt vormgeven tenzij de eurozone een betrouwbaar institutioneel kader heeft, met de robuuste fundering van een echte regering, effectieve parlementaire controle en waarachtige democratische legitimering.

Naar een serene regie van het eigen levenseinde

Mon, 12 Sep 2011 00:00:00 GMT

Het verhaal van Dora (DM, 9/9) toont nogmaals aan hoe moeilijk het kan zijn om de regie te behouden over het eigen levenseinde. En toch kan het anders. Marie getuigt:"Ik ben 55. Ik heb voor mezelf reeds uitgemaakt wat ik verder nog verwacht van het leven en op welke manier ik wil leven als ik oud ben. Het is gemakkelijker om over die dingen na te denken als je een zieke ouder hebt. Ik heb hierover ook al met mijn partner overlegd. Hij is op de hoogte van wat ik wil, en ik van wat hij wil. Natuurlijk besef ik wel dat er tussen nu en 20 jaar nog veel kan veranderen. En dat een mens van mening kan veranderen. Daarom moeten we die zaken over enkele jaren zeker nog eens opnieuw bekijken."

Toekomst
Uiteraard willen we allemaal zo lang mogelijk autonoom en zelfstandig leven. Hoe jong of oud we ook zijn. Iedereen wil zelf beslissen hoe hij of zij wil leven. Nu en in de toekomst.

Toch is het een illusie te denken dat er met het vorderen van de jaren geen vorm van afhankelijkheid zal optreden. De meeste mensen willen hierover niet nadenken. Omdat het moeilijk is om zich 10, 20, of 30 jaar in de toekomst te verplaatsen, maar zeker ook omdat die toekomst ons beangstigt.

Wie die onvermijdelijke toekomst wel aanvaardt, ziet oud worden op een meer serene wijze tegemoet. Om daartoe echter in staat te zijn, moeten we open kunnen praten en overleggen over die toekomst en die naderende afhankelijkheid. Maar, overleggen met wie? Op welk ogenblik? Hoe? En waarover precies? Vandaag ontbreekt het vaak aan een cultuur en aan gepaste gesprekspartners om dit gesprek te voeren.

Vroegtijdige zorgplanning moet een ingesteldheid zijn, zowel bij patiënten, als verwanten, als zorgverleners. Een verlangen en een wil om in alle openheid na te denken, te praten en te luisteren over de manier waarop wij die laatste levensperiode willen leven, zodat anderen weten wat hen te doen staat op een ogenblik dat we zelf niet meer in staat zijn om levenskeuzes te maken. Voor dat overleg is het nooit te laat. Want zelfs al blijven er slechts enkele dagen over, of enkele uren, er is altijd ruimte om de levenskwaliteit in die laatste ogenblikken te verbeteren.

De Koning Boudewijnstichting heeft ons uitgenodigd om een reeks gesprekspanels te begeleiden waarin burgers en professionele zorgverleners hun ervaringen uitwisselden over vroegtijdige zorgplanning en na te gaan hoe het een gangbare praktijk kan worden in ons land, voor iedereen en zeker ook voor personen met dementie.

Communicatiecultuur
Deze panels kwamen, met een grote unanimiteit, tot de conclusie dat een communicatiecultuur over die laatste periode van het leven nagenoeg volledig ontbreekt, zowel tussen betrokkenen en hun naasten, als tussen betrokkenen en zorgverleners, en tussen zorgverleners onderling, en dat op alle niveaus van de (gezondheids)zorg. Daarom stelt zich meteen het probleem of het wel nuttig is een wilsverklaring neer te leggen, als de informatie daarover toch niet doorstroomt naar de artsen en anderen die over die informatie moeten beschikken.

Volgens de meerderheid van de deelnemers is het de arts, en in het bijzonder de huisarts, die een centrale plaats inneemt in de begeleiding van die laatste levensperiode. Het is dan ook nodig dat artsen via hun opleiding en naopleiding over voldoende kennis en kunde - vooral op het vlak van communicatie - zouden beschikken om deze verantwoordelijkheid op te nemen.

Ook in de sector van de woon- en zorgcentra evenals in de thuiszorg moet er voldoende ruimte worden gemaakt voor vroegtijdige zorgplanning. Vaak wordt er onvoldoende geluisterd naar de wensen van residenten en cliënten. Er is nood aan 'zorg op maat' op het niveau van de cliënt en zijn of haar omgeving (inclusief mantelzorg). Bovendien moeten we ons de vraag stellen of mensen echt de keuze hebben om te wonen waar ze willen: thuis of in een woon- en zorgcentrum.

Wat echter vooral opvalt aan deze denkoefening, is dat ouderen vandaag willen nadenken en overleggen over de toekomstige inrichting van hun oude dag, zonder meer. Eenmaal het verstikkende taboe rond oud worden, het daarmee gepaard gaande verlies aan zelfstandigheid en autonomie, en rond het levenseinde overwonnen is, is openlijk praten over die laatste levensperiode voor hen een opluchting.

Voor ons is dit thema vandaag 'rijp' voor een grondige maatschappelijke reflectie die het klassieke ideologische debat rond levenseinde overstijgt. Want, welke individuele opinie men ook heeft of welke de maatschappelijke trend ook is, er is altijd nood aan vroegtijdige zorgplanning.

Ook aan de zijde van de zorgverleners bestaat een groeiend verlangen om meer rekening te houden met de autonomie van oudere patiënten. Het ontbreekt hen voorlopig echter aan richtlijnen en instrumenten om dit vandaag in de zorgpraktijk in te bedden.
Vroegtijdige zorgplanning kan de zorgverleners helpen bij het nemen van soms moeilijke emotionele beslissingen. Een goed gevoerd zorgplanningsoverleg laat hen toe verder te kijken dan de zuiver 'technische prestaties' verbonden aan het levenseinde van hun patiënten.

Daarom pleiten wij ervoor dat er voldoende aandacht is, in onze zorgcultuur - en onze cultuur in het algemeen - voor de uitgedrukte wensen rondom het levenseinde van de mensen die ons dierbaar zijn en de mensen die we verzorgen.

Magda Aelvoet, minister van Staat
Jean-Christophe Bier, neuroloog, adjunct-diensthoofd Hôpital Erasme (ULB)
Luc Deliens, hoogleraar, voorzitter VUB-UGent-Onderzoeksgroep 'Zorg rond het Levenseinde'
Manu Keirse, klinisch psycholoog, hoogleraar Faculteit Geneeskunde KU Leuven
Natalie Rigaux, hoogleraar sociologie FUNDP Namur

Wat de Davignons van deze wereld beter zeggen

Mon, 29 Aug 2011 00:00:00 GMT

In het kielzog van de Amerikaanse belegger en miljardair Warren Buffett laten steeds meer superrijken horen dat ze willen helpen om de schuldencrisis een halt toe te roepen. Dat heeft geen negatief effect op de banengroei en zit investeringen ook niet in de weg, aldus nog Buffett.

Bij ons pleit nu ook Etienne Davignon voor een tijdelijke crisisbelasting voor de superrijken. Het is een begin. Het werkelijke signaal waar ik op wacht, is er echter één dat verder gaat dan een eenmalige caritatieve geste in tijden van crisis. Een fundamenteel signaal waarbij de elite in dit land akkoord gaat met de beperkingen van exuberante bonussen, een opheffing van het bankgeheim, met een vermogenswinstbelasting die naam waardig, waarbij ze ijveren voor het stoppen met schimmige constructies op schatteneilanden zoals Bermuda en Jersey, en waarbij hun bedrijven niet langer de grijze zone van de mogelijkheden tot belastingontwijking opzoeken.

Davignon had, als ex-topman van Fortis, bijvoorbeeld het signaal kunnen geven dat ons bancair systeem dringend moet worden hervormd. Dat de banken het financieren van projecten van particulieren en ondernemingen opnieuw als hun voornaamste taak moeten opnemen en een einde moeten maken aan risicovolle speculatie met spaargeld.

Too big to fail
We moeten een systeem ontwerpenwaarin persoonlijke groei en
sociale vooruitgang elkaar wederzijds stimuleren. Dat is de mening van steeds meer economen, van Stiglitz tot professoren als De Grauwe en De Callataÿ bij ons. Een groeiende economie kan ons enkel uit de problemen houden als die groei duurzaam is, en niet gestut wordt door nieuwe schuldorgieën of grootschalige milieuschade. De volgende regering zal de nodige besparingen daarom moeten beantwoorden met een rechtvaardige fiscaliteit en een daling van de ongelijkheid tussen arm en rijk. Daarbij moet een
strenge begrotingsdiscipline worden gehandhaafd met een efficiënte en correcte besteding van publieke middelen. Dit is de enige garantie op een sterke en stabiele staat, die de legitimiteit heeft om controle uit te oefenen op de economie.

Een van de kernproblemen die ze moet aanpakken, is die van de banken die 'too big to fail' zijn. 'Too big to fail' is in feite 'te groot om te bestaan'. Er was een reddingsfonds van ruim 800 miljard dollar nodig, alleen in de VS, om de financiële wereld te helpen. Dat is vergelijkbaar met het totale budget dat de 23 rijkste landen van de wereld de voorbije tien jaar hebben uitgetrokken voor ontwikkelingshulp. Hun redding had als gevolg dat ze hun positie verder consolideerden, en kleinere spelers die niet door de overheid hoefden te worden gered, vervolgens met belastinggeld konden opslokken of plat concurreren. Met als gevolg dat het probleem alleen maar is toegenomen. Grootbanken moet verboden worden te speculeren met spaargeld. De Glass-Seagall Act, die een strikte scheiding hanteerde tussen spaarbanken en zakenbanken, moet in ere worden hersteld.

Net zoals voedingswaren met te veel dioxines moeten ook toxische financiële producten die te veel risico's inhouden uit de rekken. De belasting op beursoperaties moet worden ingevoerd en niet enkel voor monetaire speculatie. Als het in Groot-Brittannië kan, dan kan het ook hier. Bonussen voor bedrijfsleiders moeten gebaseerd worden op de resultaten op de lange termijn.

Graaicultuur
Maar regelgeving alleen is niet voldoende. Er moet een einde komen aan de graaicultuur, de moraal moet worden hersteld. Niet met vrijblijvende gestes, maar met een model dat niet langer met onze welvaart speculeert. Dat een einde maakt aan de dogma's van steeds meer verdienen en consumeren, van oneindige groei voor een elite ten koste van de meerderheid, van een economie gebaseerd op emoties en geruchten waar de misleiding
ingebakken zit.

Dit is een kans voor economische bijdrage aan sociale maatregelen. Voor een verschuiving van de lasten op arbeid, die in ons land bijzonder hoog zijn, naar een belasting op de inkomsten uit vermogen en milieuvervuiling, een terrein waarop we internationaal gezien zwak scoren.

Ik zou graag horen van de Davignons van deze wereld dat ze mee zullen ijveren om de 19de eeuwse caritas om te zetten in structurele verandering.

(audio) Debat met Paul De Grauwe over scheiding spaar- en investeringsbanken.

De onttovering van N-VA

Tue, 16 Aug 2011 00:00:00 GMT

Op maandag 8 augustus stond op bladzijde 2 van deze krant een bericht met als titel 'De Wever hekelt afwezige voorzitters'. Volgens het artikel vond De Wever het een schande dat de collega-partijvoorzitters op vakantie vertrokken waren, terwijl het land op de rand van de afgrond stond. Maar zelf vertrok hij ook op vakantie, want hij was toch niet meer betrokken bij de onderhandelingen. Verder steunde ondervoorzitter Ben Weyts de oproep van premier Leterme om het parlement vervroegd te laten samenkomen. "Het is tijd voor actie", klonk het.

Bij een eerste lezing vond ik dit artikel maar heel gewoon, maar bij een tweede lezing en meer grondige analyse viel me op dat het totaal anders is dan de communicatie van de N-VA van het laatste jaar. Meer nog, misschien zullen we later dit bericht beschouwen als een kantelpunt in de geschiedenis van de N-VA. Want wat lezen we? Alleen totaal voorspelbare dingen, wat we van de N-VA helemaal niet gewoon zijn. De Wever valt zijn collega-partijvoorzitters aan. Normaal voor een partij die resoluut voor de oppositie op federaal vlak gekozen heeft. En natuurlijk moet het parlement vervroegd samenkomen. Dat zegt trouwens iedereen. De laatste zin is zelfs lachwekkend: "Het is tijd voor actie." Zegt de partij die een jaar lang geweigerd heeft de handen uit de mouwen te steken en uiteindelijk aan de kant gaat staan is.

Waar is de magie van de N-VA in dit persbericht? Waar is het appellerende en uitdagende? Nergens iets van te lezen. En dat van de partij die Vlaanderen het laatste jaar zo in haar ban hield. Die de andere partijen vaak deed stappen en springen zoals zij wou. Die meer dan wie ook het ritme en het leven in de Wetstraat bepaalde. Niets meer van dat. Heeft dit bericht enig effect gehad ? Neen. Geen enkele politicus reageerde. Geen verdere echo's in de pers. Exit magie. De onttoveringsfase van de N-VA is gestart.

Naakte keizer
De keizer is naakt. U weet wel, dat sprookje over een keizer die denkt dat hij in een oogverblindend kostuum loopt te paraderen in zijn stad, terwijl hij gewoon in adamskostuum loopt. De kleermaker heeft hem immers bedrogen. Niemand van zijn burgers durft wat te zeggen, maar plots proest een klein meisje het uit van het lachen en de magie is weg. Iedereen schatert het uit.

De vergelijking gaat niet volledig op, want de N-VA verloor haar toverkracht niet door een externe factor, maar door een eigen beslissing, namelijk haar weigering om te onderhandelen. De kern van de zaak is echter wel gelijklopend : plots werkt het niet meer, de fascinatie en verblinding zijn weg.

Overdreven? Zo'n politieke analyse op basis van één berichtje? Ik denk van niet. Want de reacties van de N-VA na de doorbraak in de onderhandelingen op 21 juli waren dezelfde als in het persbericht van vorige maandag. Voorspelbaar en niet appellerend. En we zullen volgens mij de volgende maanden nog tientallen zulke persberichten lezen. Met telkens dezelfde boodschap: het gaat te traag, de andere partijen verraden de Vlamingen - 'een kaakslag!' - en daartussen nog een paar 'ludieke acties' van de N-VA-jongeren. Een recente actie van hen in Zaventem om het dralen van Di Rupo aan te klagen kreeg ten andere ook maar weinig weerklank in de pers.

De N-VA gaat dus in spoedtempo naar haar uitstraling van pakweg 2003. Toen ze nauwelijks meespeelde in de Vlaamse politiek. Het feit dat de N-VA federaal aan de kant gaan staan is, betekent immers dat ze niet meer aan het stuur van de politieke ontwikkelingen zitten en dat haar impact op de politiek ontwikkelingen gedecimeerd is. De N-VA heeft de stekker eruit getrokken, maar er volgde geen crisis. Integendeel, pas nu start de trein. Zonder hen. Al wat ze nog kunnen is wat boe roepen vanaf de kant. Wie staat daar op te wachten? Na meer dan een jaar zonder regering en op een moment dat de euro in zijn voegen kraakt en de financiële markten panikeren. Behalve een aantal diehards voor wie politiek louter een zaak van intenties is en niet van visie, handelingen en resultaten, zal het overgrote deel van de Vlamingen applaudisseren als er eindelijk een akkoord is over B-H-V en coherent begrotingsbeleid.

Nu, komt er een grote staatshervorming? Ik denk van wel. CD&V en Open Vld weten dat ze moeten slagen, anders kunnen de verkiezingsresultaten in 2012 en 2014 nog dramatischer zijn dan die van vorig jaar en kunnen beide voorzitters een kruis maken over hun carrière. Groen! en sp.a blijven hun constructieve lijn volgen. Aan Franstalige kant weet men dat succes noodzakelijk is om te vermijden dat er volgende keer met een N-VA van 40 procent of meer onderhandeld moet worden. En het FDF? Die hebben maar 3 zetels op de 109 waarover de acht partijen in de Kamer beschikken. Die 3 FDF-zetels zijn dus niet nodig voor een tweederde meerderheid. Bij de Lambermontakkoorden stemden de parlementsleden van het FDF ook niet zoals de MR. Ze onthielden zich op sommige punten en stemden tegen andere.

21 juli 2011 was dus een historische dag. CD&V koos voor de enige mogelijke uitweg uit een levensbedreigende situatie waarin ze zich zelf had gewrongen en koos voor onderhandelingen met acht partijen, zonder de N-VA. Het zal nog veel taai en moeizaam onderhandelingswerk vragen en tal van kleine en grote crises eer u en ik in het Staatsblad de B-H-V-wetten zullen kunnen lezen. Maar alle voorwaarden om de grootste staatshervorming in de geschiedenis van dit land te realiseren zijn vervuld. Onderweg zullen Bart De Wever & friends de onderhandelaars blijven toesnauwen en uitmaken voor verraders van de Vlaamse zaak, maar pers en publiek zullen er minder en minder aandacht aan besteden. De vier Vlaamse partijen zullen op elke aanval heel eenvoudig kunnen repliceren met de oproep die de N-VA onlangs in deze krant deed: "Tijd voor actie!"

Liever begrip en vergeving dan amnestie

Sun, 05 Jun 2011 00:00:00 GMT

Huyse zag vele symptomen waaronder “het onvermogen van de politici om tot een sereen debat te komen.” Iets wat sommige Senatoren vorige week nogmaals pijnlijk illustreerden. In communautair hypergevoelige tijden een krakkemikkige tekst vol met kromme redeneringen van Vlaams Belang-senatoren in overweging nemen, is niet meteen de grond om te komen tot een sereen debat. Laat staan een definitieve oplossing. Als dat laatste al realistisch zou zijn.

Het blijft voor Groen! – dat als enige Vlaamse partij tegen het voorstel stemde – onbegrijpelijk dat de andere Vlaamse partijen het kromme wetsvoorstel van Vlaams Belang als basis voor discussie namen. Het voorstel staat bol van de clichés, is zeer eenzijdig opgesteld en lijkt vooral de verzoening te willen vermijden. Leg het bewuste wetsvoorstel voor aan een groep studenten historische kritiek en er blijft geen spaander van heel.

Pleiten voor “verzachtende omstandigheden” voor collaboratie, maar tegelijkertijd geen oog hebben voor eventuele verzachtende omstandigheden bij de bestraffing van collaborateurs na de oorlog? Bovendien is er al wel wat wetgevend werk gebeurd om collaborateurs de mogelijkheid te geven om verloren rechten terug te krijgen. Waarom is er nergens sprake van de wet Vermeylen uit 1961 op basis waarvan 50.000 collaborateurs werden gerehabiliteerd?

Pleiten voor de oprichting van een commissie die het schadeloos stellen van gestraften en vermeende daders en hun nabestaanden moet onderzoeken, maar tegelijkertijd zwijgen over de slachtoffers van collaboratie? Is er dan niets gebeurd in de jaren 1940-1944? En moet er dan ook geen commissie komen die de schadeloosstelling van die slachtoffers of hun nabestaanden onderzoekt? Wat met onder de bezetter verbeurd verklaarde Joodse eigendommen? Het is een debat dat zelfs sommige musea, waar vaak stukken uit verbeurd verklaarde collecties hangen, liever uit de weg gaan.

De vraag blijft waarom de andere politieke partijen dit voorstel nu in overweging namen? Jongen en Voorhoof veronderstelden in de Standaard (18 mei 2011) “dat het voorstel niet bedoeld is om de geschillen bij te leggen, maar integendeel aan te wakkeren.” Voor ons is dat geen veronderstelling, maar een gegeven. Immers, het Vlaams Belang legde dit voorstel al eerder voor. En toen werd het niet eens in overweging genomen. Bart De Wever (N-VA) is geen vragende partij voor een politiek debat over amnestie omdat het nooit tot iets heeft geleid. De voorzitter van de N-VA steekt zich weg achter een zeer dun lijntje om te motiveren waarom de partij dan toch voor stemde: in een democratie moet alles bespreekbaar zijn. Dat klopt, maar de diepere reden zal ongetwijfeld zijn dat hij zeer goed beseft hoe gevoelig dit langs Franstalige kant ligt. Elke kans om aan te tonen dat er in België twee verschillende democratieën bestaan, grijpt de N-VA gretig aan. Zelfs al moet dit op een intellectueel zeer te betwisten voorstel.

Ontslagnemend minister De Clerck vloog als eerste uit de bocht. Open-Vld en sp.a haastten zich om duidelijk te maken dat zij niet willen ‘vergeten’, maar wel willen werken aan een ‘verzoening’. Senaatsfractieleider Johan Vande Lanotte (sp.a) heeft het over een 'tikkende tijdbom” waaraan hij na 70 jaar definitief een einde wil maken. De reacties in Franstalig België op dit krakkemikkige voorstel lieten niet lang op zich wachten, met als trieste vaststelling dat sommigen het zelfs nodig vonden meteen alle Vlaamse politici over dezelfde kam te scheren en de hele politiek in Vlaanderen als rot te typeren. Het is duidelijk: België worstelt nog steeds met haar onverwerkt verleden.

Het is een illusie te denken dat we in België maar ook in andere landen ook maar het begin van een consensus zullen kunnen vinden over de Duitse bezetting en de nasleep ervan. Niet enkel bij ons, maar ook internationaal schreven allerhande specialisten, ooggetuigen en betrokkenen bibliotheken vol. Het bracht de actoren en hun nakomelingen vaak geen stap dichter bij elkaar. Het herinneren van een verleden laat zich niet dicteren en definitief vastleggen. Nederland en Frankrijk voerden begin jaren ‘50 amnestie door voor hun collaborateurs met het Naziregime, maar ook daar laait het debat over de Tweede Wereldoorlog nog regelmatig op. En is het dossier misschien politiek wel afgesloten, maar niet maatschappelijk.

Valt er dan niets aan te doen? Uiteraard wel. Het is de taak van de politici om de debatten te voeren waar de bevolking mee worstelt. Maar die debatten moeten op een eerlijke en evenwichtige manier gebeuren. In het verleden heeft Groen! steeds constructief meegewerkt aan een verzoening in dit uiterst gevoelige dossier. We verwijzen hierbij naar het voorstel van resolutie “betreffende de aanbevelingen inzake het omgaan met het oorlogsverleden van Vlaanderen” voorgelegd aan het Vlaams parlement in 2002. Daarin werd gepleit voor begrip en vergevingsgezindheid zonder te vergeten. Nog steeds een perfecte samenvatting van ons standpunt. De resolutie pleitte voor een erkenning en herkenning van de ontsporingen en aberraties in de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse periode. Toenmalig Vlaams parlementslid Vera Dua verklaarde zich akkoord om sociale maatregelen uit te werken voor alle oorlogsslachtoffers: zowel slachtoffers van het Naziregime, als voor onterecht opgesloten verdachten van collaboratie . Er is dus politiek een brede consensus op de maatschappelijke vraag die Jongen en Voorhof opwierpen: neen, het is ethisch en sociaal niet te rechtvaardigen dat kinderen of kleinkinderen nog de gevolgen dragen van keuzes en daden die hun ouders en grootouders stelden. Daar is vaak in het verleden al aan verholpen, zonder uit te sluiten dat daar nog werk aan te doen is. Alleen is dat debat opnieuw in de kiem gesmoord door het voorstel dat door de Senaat is aangenomen. Niet alleen omwille van de inhoud, maar ook omdat we af moeten van het concept amnestie.

Het concept amnestie in deze discussie is doorheen de jaren onbruikbaar geworden om te werken aan verzoening. Daarvoor werd het te vaak politiek misbruikt en ligt het té gevoelig voor bepaalde betrokkenen. Het is een illusie te denken dat een definitieve oplossing mogelijk is. Het verleden en herinneringen laten zich niet opsluiten in definitieve schema’s. Niet in België maar evenmin in alle andere landen die generaties geleden door Duitsland werden bezet en wiens kinderen verleid werden om mee te oogsten wat er door de bezetter werd gezaaid.

Vlaanderen wil en de politiek moet kunnen

Sun, 08 May 2011 00:00:00 GMT

Het is de verdienste van deze enquête dat we nu eindelijk een goed beeld hebben van wat de Vlaming wil. Nu is het aan de politiek om maatregelen uit te werken die tegemoet komen aan hetgeen de bevolking wil. Gelukkig is dat niet zo moeilijk omdat die maatregelen al bestaan en in andere landen al met succes worden toegepast.

Milieuzones

In Duitsland is Berlijn het prototype van een leefbare stad zoals het in Vlaanderen zou kunnen. De Duitse hoofdstad bant vrachtwagens en vervuilende auto’s uit de druk bewoonde gebieden. Dat scheelt een hoop ongezond fijn stof en geeft de openbare ruimte terug aan fietsers en voetgangers. In Vlaanderen krijgen die milieuzones vandaag geen kans.

Overal ter wereld worden gedurfde beslissingen genomen om steden autovrij of autoluw te maken. Denk maar aan de autovrije handelscentra in de meeste Nederlandse binnensteden. In Vlaanderen is zelfs het aanduiden van één enkele winkelwandelstraat een ware groene revolutie. En echte autovrije centra zijn er nauwelijks, op Gent en Brugge na.

Ecologische wijken

Terwijl de Vlaming luidop droomt van duurzaam wonen is er hier nog steeds geen enkele ecologische wijk gebouwd. Daarvoor moet je naar Amsterdam, Culemborg (Nederland), Londen, Stockholm, Malmö, Kopenhagen, Freiburg… In die steden krijgt openbaar vervoer voorrang op de auto, is de straat terug een speel- en ontmoetingsplek, wonen de mensen er kleiner maar aangenamer en groener, en gezonder ook, ….

Echt ecologische of duurzame wijken zijn er niet, hoogstens aanzetten. Sommige van die plannen zoals voor de Tweewaterswijk in Leuven of de geplande wijk aan de Gasmeterlaan in Gent zien er schitterend uit. Maar in de praktijk staat de Vlaamse regering ook toe dat nieuwe woonuitbreidingsgebieden - zelfs overstromingsgebieden - verder volgebouwd worden met klassieke verkavelingen terwijl er nog meer dan 400.000 percelen beschikbaar zijn in de woongebieden.

Bossen bijplanten

Landen zoals Denemarken en Ierland plantten de voorbije jaren respectievelijk 16 000 ha en 38 000 ha bossen aan. In Vlaanderen daarentegen blijven er constant bossen verdwijnen. Dagelijks 11 voetbalvelden. Minister Schauvliege heeft een boscompensatiefonds van 6 miljoen EUR ter beschikking maar vindt de beschikbare grond niet.

In Vlaanderen moeten we met lede ogen aanzien dat er bij ons steeds meer open ruimte verdwijnt. Door de herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen kan er nog maar eens 7.000 ha industrieterreinen bijkomen terwijl er nog 12.000 ha beschikbaar is en terwijl er nog veel vervuilde terreinen gesaneerd moeten worden.

Dromen doen uitkomen

De Vlaamse regering met de ministers Peeters en Muyters op kop doet steeds uitschijnen dat dromen kan maar veranderen niet. De vele voorbeelden uit het buitenland bewijzen dat deze dromen wel degelijk kunnen uitkomen.

België voert een oorlog in lopende zaken

Mon, 11 Apr 2011 00:00:00 GMT

Is de Belgische regering het aan zichzelf verplicht om het parlement nauwgezet te betrekken bij de uitvoering van de militaire operatie in Libië? Wij vinden van wel. De regering bevindt zich in lopende zaken en strak parlementair toezicht is meer dan aangewezen. Nochtans verloopt de informatieverstrekking aan het parlement niet zoals het hoort. Laten we dit even illustreren.

De Bijzondere Commissie voor de opvolging van buitenlandse operaties vergadert achter gesloten deuren en moet de parlementsleden toelaten om in detail de operatie in Libië te bespreken. Sommige elementen zoals inzetregels en planning van missies kunnen nu eenmaal niet publiek besproken worden omdat dit de veiligheid van onze militairen in het gedrang kan brengen. Toch moeten ze onderworpen worden aan parlementair toezicht, vandaar de opvolgingscommissie achter gesloten deuren. Normaal gezien gaan de vergaderingen door op donderdagvoormiddag. Vorige week stond echter in eerste instantie geen vergadering gepland. Toen er na protest van Groen! vrijdag toch een bijeenkomst werd georganiseerd, is die voor het grootste deel doorgegaan in afwezigheid van minister Pieter De Crem wegens een bijeenkomst van de ministerraad. Gezien de late verwittiging bleken ook vele parlementsleden niet aanwezig te zijn. Een wekelijkse bijeenkomst van de opvolgingscommissie op een vast vergadermoment, met de gegarandeerde aanwezigheid van de bevoegde minister, is voor ons een minimum.

De informatieverstrekking moet bovendien nauwkeuriger gebeuren. Tijdens de vergadering van de opvolgingscommissie ontstond enige verwarring toen een generaal in afwezigheid van minister Pieter De Crem verklaarde geen weet te hebben van de aanwezigheid van Amerikaanse of Britse special forces op het terrein, waarna de minister binnenkwam en zei dat er "uiteraard militairen op de grond aanwezig waren". Op vragen of er coördinatie bestaat tussen deze special forces en de NAVO (bijvoorbeeld bij bombardementen), kwam geen antwoord. Dergelijke situaties brengen de militairen in een lastig parket, want als zij vragen van parlementsleden beantwoorden in afwezigheid van de minister, ontbreekt op dat moment politieke dekking.

Binnenkort brengen de leden van de opvolgingscommissie een werkbezoek aan de basis in Griekenland van waaruit de Belgische F-16's naar Libië vliegen. De meerwaarde van een dag heen-en-weer vliegen naar Griekenland is ons niet duidelijk, als groenen bedanken we dan ook feestelijk. We kunnen alleen maar betreuren dat een optimale parlementaire controle in eigen land blijkbaar moeilijker is dan het organiseren van trips naar Griekenland.

Chaotische parlementaire vergaderingen over de operatie in Libië moeten vermeden worden. Ons land is betrokken in een bijzonder intensieve militaire operatie die tot doel heeft de burgerbevolking te beschermen tegen de oorlogsmisdaden van het Libische regime. Het is onontbeerlijk dat ministers nauwkeurige informatie verstrekken aan het parlement. In deze situatie van lopende zaken verwachten wij van de regering-Leterme een bijzondere inspanning.

(Dit opiniestuk verscheen op 11 april 2011 in De Morgen)

Eensgezind de bühne op?

Wed, 06 Apr 2011 00:00:00 GMT

Allemaal goed nieuws, zo lijkt het. Maar is dat wel zo? Ik deed een beroep op de koffiepauze en
de achterafreceptie. Het zijn wondermooie momenten, waarop de tongen los komen. Zelf hoef je
niet zoveel te zeggen, luisteren des te meer.

Doodknuffelen
Eerst het meest verderfelijke, maar ook het geniaalste onderdeel van haar verhaal: Schauvliege
wordt goede vriendjes met de sector. De kunstenwereld die haar bij haar aantreden zo aan de
schandpaal nagelde, wordt nu aan de borst gedrukt. Of doodgeknuffeld? De theatrale
eensgezindheid van de kunstensector, kritische eigenzinnigaards van nature, baart me zorgen. Ik
heb liever een militante belangenbehartiger, een kritische wetenschapper, een naar liefde
hengelende of een boze minister. Debat moet er zijn, discussie over de grond van de zaak en over
het geld.

Joke Schauvliege benadert deze subsidieronde als een koele notarisklerk, een beheerder die zal
letten op de cijfers en op de correcte afhandeling van de procedures. Dat is haar goed recht, maar
van een minister van Cultuur verwachten we ook inhoudelijke insteken, niet op dossierniveau, wel
over kwaliteit, over noodzaak, over artistieke lijnen en prioriteiten. Die kwamen er niet. Ze had het
over geld, over procedures en een piepklein beetje over inhoud.

De minister geeft de indruk, meer dan haar voorganger, rekening te houden met de adviezen van
commissies, 'respect' noemt ze dat. De commissies moeten tot één ranglijst komen, waarop ze
haar beslissing zal baseren. Klinkt mooi op het eerste gezicht, maar door een gebrek aan eigen
keuzes schuift Schauvliege de hete aardappel door naar de Adviescommissie. Die krijgt een
monsterlijke verantwoordelijkheid: oordelen of ze toneelgezelschap x achter danscompagnie y zet
op de ranglijst. Appelen achter citroenen. Schauvliege maakt zo van de Adviescommissie een
superarbiter. Dat is nooit de bedoeling geweest. Verdelingsvraagstukken vergen moed, daar moet
de politiek dus over beslissen.

De Adviescommissie krijgt trouwens wel de beulenopdracht, maar niet het laatste woord. De
minister beslist finaal. Alle achterpoortjes voor vriendendiensten afsluiten, kan immers ook niet de
bedoeling zijn, lijkt het wel. Net nu in het Charter wordt opgeroepen om niet meer aan
(subsidie)lobbying te doen. Hmm.

Met de kaasschaaf
Heeft Schauvliege dan echt geen visie? Ze stelt toch zeven aanbevelingen voor? Ja, maar wollig,
bol van mooie intenties, in alle richtingen uitwaaierend. Geen zinnig mens kan iets hebben tegen
samenwerking of clustering met andere spelers, tegen duurzaamheid, tegen aandacht voor de
individuele kunstenaar, tegen maatschappelijke inbedding.

Hoe dan ook, de koele cijferaar in Joke Schauvliege haalt het. Er is 98 miljoen euro beloofd, maar
daar ging de kaasschaaf twee keer over zodat er nu 93 miljoen euro naar de meerjarige werking
van organisaties gaat en 3 miljoen naar projecten. Een scheefgegroeide situatie dus. Schauvliege
stelt vanaf 2012 jaarlijks 87 miljoen euro ter beschikking voor de meerjarige werkingen, een daling
met 11 miljoen.

En dan spreken we nog niet over de overgeslagen indexsprongen van de laatste vijf jaar, toch
goed voor dik 10 procent waardeverlies. Samen is dat een feitelijke daling van 20 procent. Dat ze
10 procent van het totale bedrag wil vrijmaken voor projectsubsidies kunnen we wel toejuichen,
maar dat dit alleen moet komen van hen die deze ronde niet overleven, is een brug te ver. Ze
noemt geen bedrag, maar wil wel de begrafeniskosten helpen betalen van de organisaties die
deze ronde niet overleven.

Je verwacht van een minister van Cultuur dat ze 'betrokken' is, dat ze strijdt voor cultuur en bij
haar collega's opkomt voor de kunstenaars. Niks van dat alles. Als de conjunctuur verbetert, mag
de culturele wereld daar toch ook wat van meegenieten, zou ik hopen. Joke Schauvliege weet
blijkbaar nu al dat er geen heropleving komt, toch niet voor de cultuursector.

Ze wil versnippering en onderfinanciering tegengaan. Dat zal de selectie nog veel harder maken.
Er zijn vandaag 296 organisaties die meerjarige subsidie krijgen. Daarvan zullen er 40 à 60
sneuvelen. Struggle for life. Voor veel organisaties komt er geen verlichting, maar gaat het licht uit.
Ik vind dat de minister keuzes moet maken, over het budget, maar ook en vooral over schaal en
omvang van de verschillende disciplines. Mag de historische voorsprong van het toneel wat
afgebouwd worden ten voordele van bijvoorbeeld het sociaal-artistiek werk of de kunsteducatie?
Zijn er dan geen keuzes te maken over de rol van kunstencentra, over ontwikkelingen in de dans,
de beeldende kunst? Ze kan zich daarvoor perfect baseren op de landschapstekeningen. Niks
daarvan.

Het is een geniale numero van Joke Schauvliege. Koeken bakken met de sector, schijnbaar
luisteren, maar de echte verantwoordelijkheid ontlopen.

Radioactief afval, van de Kempen tot Kirgizië

Wed, 06 Apr 2011 00:00:00 GMT

“Misschien lukt het dit jaar, een trektocht in de Ferganavallei, ik droom er al jaren van.” Ik zag pretlichtjes in haar ogen. Het moet daar wel heel mooi zijn. De Ferganavallei ligt grotendeels in Oezbekistan en een stuk in Kirgizië en Tadzkjistan. Als die regio wat zou doen aan de politieke spanningen, zou het een toeristische topregio kunnen worden. Ik dacht hieraan toen ik las dat de Verenigde Naties dringend een expert zoeken voor “Capacity building in radioactive waste management” voor de Ferganavallei. Dertig jaar lang werd daar uranium ontgonnen en de afvalbergen zorgen voor grote problemen voor het milieu en de volksgezondheid. Er wonen 12 miljoen mensen in de regio. Immense radioactieve terreinen zijn er vaak zelfs niet afgeschermd voor omwonenden. Maar die landen hebben nauwelijks nucleaire experts, laat staan de nodige budgetten om de rommel te saneren. De UNDP, één van de agentschappen van de VN, wil nu het probleem aanpakken. Fergana is trouwens geen alleenstaand geval. Ook in landen als Niger en Congo heeft de ontginning van uraniumerts voor zware vervuiling gezorgd. Ligt hier geen taak voor ons land? Met al zijn nucleaire kennis en expertise en met al zijn geld (we zijn en blijven één van de rijkste landen ter wereld). Hebben we trouwens niet iets goed te maken ? Zonder het uraniumerts uit Belgisch Congo hadden Hiroshima & Nagasaki dat onnoemlijke leed niet gekend.

Terug naar onze nucleaire black points. Er zijn wel eens een paar nucleaire experts naar ondermeer Kirgizië gestuurd, maar de nucleaire sector heeft hier nooit echt aandacht aan besteed. Terwijl ze wel kunnen als ze willen. Terwijl je in deze sector echt wel doorzetters hebt. Meer dan tien jaar heeft de nucleaire sector gelobbyd om buitenlands radioactief afval te mogen invoeren om het hier te verwerken. Dat brengt geld op. En nu is het eindelijk prijs: Belgoprocess kreeg groen licht van de federale regering om 120 ton uit Duitsland in te voeren. Mooi contract. Gaat om veel meer geld dan dat contractje van de VN in de Ferganavallei. Werd hierover een parlementair debat gehouden? Neen. Meer nog, niemand vond het zelfs de moeite om dit officieel mee te delen. We vernamen het via “een lek in de pers”. Maar u hoeft zich geen zorgen te maken over uw veiligheid, beste lezer, er zijn geen veiligheidsrisico’s, zeggen alle experts. Dat afval wordt even verwerkt en keert dan terug naar Duitsland. In 1988 zette een groot internationaal schandaal met nucleair afval België en Duitsland op hun kop. De Kamer richtte zelfs een parlementaire onderzoekscommissie op. Maar dat is vergeten en vergeven en “de situatie vandaag is helemaal niet te vergelijken met die van toen”, hoor ik onze ministers al antwoorden. Dat ons land straks de draaischijf kan worden van nucleaire afvalstromen in Europa is geen punt voor hen. Vertrouw de experts.

Een sleutelelement om dat laatste te begrijpen dook onlangs op in een opiniestuk van Filip Van den Abeele, expert wetenschap bij de VRT (31 maart, De Morgen). Hij schreef dat elektriciteitsproducenten de risico’s van een kerncentrale berekenen “en de maatschappij moet daarmee leren leven.” Al de rest deed hij af als “emotie”. Ik dacht even dat De Morgen een tekst uit de jaren ’50 gepubliceerd had. Toen de ingenieurs en wetenschappers in deze sector carte blanche kregen. Moet onze samenleving het aan wetenschappers en ingenieurs overlaten welke risico’s we aanvaarden en welke niet? Heeft de democratie zich niet uit te spreken over technologische ontwikkelingen? Natuurlijk hebben ingenieurs en wetenschappers hun stem in deze debatten, maar waarom ethici of artsen niet? Een samenleving beslist over fundamentele en verstrekkende keuzes als kernenergie toch maar na een rijk debat en participatie van alle betrokkenen? Is die vraag ingegeven door emotie? Of door democratische burgerzin?

Terwijl de nucleaire sector straks zijn omzet ziet stijgen dankzij de verwerking van Duits radioactief afval, blijven er in de Ferganavallei kinderen spelen op nucleaire storten. Daar word ik intriest van, en boos. Maar dit soort emoties zijn volgens onze nucleaire experts misplaatst en niet terzake.

Luc Barbé
Auteur van het internetboek “Kernenergie in de Wetstraat”.